خداوند است و يا به نفسه نيست و بلكه به غيره است مانند وجود جواهر . و وجود رابط يعنى رابط بين موضوع و محمول نه وجودى خواهد بود و نه حتى چيزى از چيزها و اگر اطلاق وجود هم بر آن مىشود تنها از باب اشتراك لفظى است و نه معنوى . چون آن يك معنى حرفى است و لكن اگر همين معنى حرفى ملحوظ فيه شد و خود مورد حكم واقع شد . يعنى به عنوان موضوع و يا محمول مورد لحاظ واقع گرديد در اين صورت تبديل به وجود محمولى شود و بالجمله معانى حرفى و روابط مستقلا هيچ نمىباشند و واسطهء در ربطاند و اگر منظور اليه واقع شوند يعنى موضوع و يا محمول قضايا واقع شوند به صورت وجود اسمى در مىآيند . و مثلا اگر گفته شود « سفيدى موجود در جسم است » « موجود » يك معنى حرفى است و اگر گفته شود « سفيدى موجود است » موجود داراى معنى اسمى است . اگر گفته شود « آتش گرم است » است يا هست معنى حرفى است و اگر گفته شود « آتش هست » هست معنى اسمى است . وجود معلولات براى علت صرف ربط و تعلق است از ديدگاه ملا صدرا و بنابراين از ديدگاه ملا صدرا وجود رابطى و رابط مخصوص به اعراض نيست و بلكه صور نوعيه و جسميه كه جوهرند و معلول براى علت ، نوع وجود رابطى به يك معنى و نسبت به خداوند همه موجودات رابطى و بلكه صرف ربطاند هر چند هر عالى نسبت به مادون خود وجود نفسى و استقلالى دارند . همان‌طور كه نسبت به ما فوق وجود رابطاند . پس از ديدگاه ملا صدرا وجود رابطى هم بر دو گونه است يكى مفهوم تعلقى كه مستقلا تعقّل نمىشود كه آن‌هم مانند وجود رابط معنى حرفى است . ملا صدرا مىگويد اين قسم از موجود رابطى را به هيچ‌وجه نتوان تبديل به معنى اسمى كرد و مستقلا منظور نظر كرد و به صورت وجود محمولى در آورد و رابطى به معنى دوم مفهوم مستقل به تعقّل است كه مىتوان آن را منظور اليه قرار داد بالاستقلال . البته ملا صدرا در آخر كار مىگويد همه جهان وجود وجودشان صرف ربط و تعلق است . « 1 » وجود مستعار - مراد وجودات انتسابى و وجودات ممكنات است . وجود مصدرى انتزاعى - منظور مفهوم وجود است كه امرى عامّ و انتزاعى است و از ديدگاه ملا صدرا منشأ انتزاع آن وجود حقيقى عينى ذو مراتب است كه به قول ملا صدرا « ما ينتزع هو منه امر قائم بذاته هو الواجب الحق » تعبير ديگر او از مصداق و منشأ انتزاع مفهوم عام مصدرى وجود مطلق است ، وجود مطلق غير مشوب به عدم . وجود مطلق . وجود مطلق - مراد وجود عينى خارجى است كه كلى به معنى سعى است و مطلق است . و گاه مراد از وجود مطلق وجودى است كه شامل تمام موجودات مىشود اعم از واجب و ممكن . و گاه مقابل وجود انتزاعى است . و بالأخره وجود مطلق محدود به حدود معينى نيست و كل الاشياء است على وجه ابسط . « 2 » و بالجمله تعبير ملا صدرا از وجود مطلق غير از تعبير فلاسفهء ديگر است . منظور او از

--> ( 1 ) اسفار ، ج 1 ، سفر 1 ، صص 327 به بعد . ( 2 ) همان ، ص 134 .